BAĞLANMA, SINIRLAR VE AYRIŞMA

Bağlanma, sınırlar ve ayrışmada her temas yakınlık değildir, her mesafe de kopuş değildir. İlişkiler günlük hayatımızın merkezinde yer alıyor; partnerimizle, ailemizle, çocuklarımızla ve arkadaşlarımızla kurduğumuz bağlar kim olduğumuzu ve dünyayı nasıl deneyimlediğimizi derinden etkiliyor. İlişkilerde yaşanan birçok problemin temelinde bağlanma biçimi, kişisel sınırlar ve ayrışma deneyimi yatıyor olabilir.

Bağlanma Nedir?

Bağlanma kuramı ilk olarak John Bowlby tarafından ortaya konmuş; daha sonra Mary Ainsworth tarafından yapılan çalışmalarla derinleştirilmiştir. Teorik araştırmaların da ötesinde, aslında bağlanma çok insani bir ihtiyaçtır. Güvende hisssetmektir.

Bağlanma, yalnızca yakın olma ihtiyacı değildir; aynı zamanda stres altında kime yöneldiğimiz, reddedildiğimizde nasıl tepki verdiğimiz ve sevildiğimizle bunu nasıl içselleştirdiğimizle ilgilidir.

Genel araştırmalar doğrultusunda bağlanma örüntüleri şu şekildedir;

• Güvenli bağlanma
• Kaygılı bağlanma
• Kaçıngan bağlanma
• Dağınık bağlanma

Ancak bu bağlanma örüntüleri etiket değildir. Farkındalık ve terapötik süreçle dönüştürülebilir süreçlerdir.

Sınırlar Nedir?

Sınır konusu özellikle romantik ilişkilerde çok sık zorlanılan durumlar arasındadır. Sınırlar; suçluluk duymadan ihtiyaçları ifade edebilmek, duygusal sorumlulukları ayırt edebilmek ve başkasının duygularını taşımamayı öğrenmektir. Sağlıklı sınır; mesafe koymak demek değildir. Aksine kişinin kendini kaybetmeden yakın kalabilmesidir.

Sınır koyamamak çoğu zaman sevgisizlikten değil, terk edilme korkusundan beslenir.

Ayrışma Nedir?

Ayrışma kavramı sıklıkla yanlış anlaşılır. Kopmak değil, bireyleşmek. Ayrışmak; uzaklaşmak ya da soğumak değildir. Psikolojik ayrışma, kişinin ilişki içindeyken kendi düşüncesini, duygusunu ve kimliğini koruyabilmesidir.

Özellikle aile sistemleri içinde büyürken yeterince ayrışamamış bireylerde şunları görürüm:

• Karar verirken yoğun onay ihtiyacı
• Suçluluk temelli seçimler
• Partneri ebeveyn gibi konumlandırma
• Eleştiriye karşı aşırı hassasiyet

Sağlıklı ayrışma olduğunda ise kişi şunu diyebilir:
“Seni seviyorum ama seninle aynı fikirde olmak zorunda değilim.”

Çocuğun anneden (bakım verenden) fiziksel olarak uzaklaşmaya başladığı o ilk adımların, aslında ruhsal bir özgürleşmektir.  Her mesafe kopuş değil; aksine, çocuğun kendi benliğini oluşturması için o mesafeye ihtiyacı vardır.

Ne zaman Yardım almalıyız?

• İlişki örüntülerini tanımak
• Sağlıklı sınırlar inşa etmek
• Duygusal düzenleme becerilerini güçlendirmek(günlük tutmak, tetiklediğini gözlemlemek ve nefes egzersizleri)
• Güvenli ilişki deneyimlerini çoğaltmak

Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?

Bazen bireysel farkındalık yeterli olmayabilir. Aşağıdaki durumlar profesyonel yardım gerektirebilir:

• İlişkiler sürekli benzer şekilde sonlanıyorsa

• Terk edilme korkusu günlük yaşamı etkiliyorsa

• Geçmişte travmatik deneyimler (ihmal, istismar, ani kayıp) varsa

• Sınır koymak ya da yakınlık kurmak aşırı zor geliyorsa

• Duygusal tepkiler yoğun ve kontrol edilmesi güçse

Terapide Bağlanma Sınırlar ve Ayrışma nasıl çalışılır?

 

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) 

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), düşünce, duygu ve davranış arasındaki ilişkiyi temel alan ve bu döngüyü daha işlevsel hale getirmeyi amaçlayan, bilimsel olarak en fazla araştırılmış terapi yaklaşımlarından biridir.

Bağlanma ve ayrışma sorunlarında sıklıkla şu düşünce kalıpları görülür:

• “Terk edilirim.”
• “Hayır dersem sevilmem.”
• “Tek başıma yeterli değilim.”

BDT sürecinde öncelikle bu otomatik düşünceler fark edilir. Kişi, ilişkilerinde tekrar eden döngüleri ve sınır ihlallerine yol açan düşünce kalıplarını tanımayı öğrenir.

Bilişsel yeniden yapılandırma aşamasında bu inançlar sorgulanır ve daha gerçekçi, sağlıklı düşüncelerle değiştirilir. Kişinin hazır oluş düzeyine göre davranışsal teknikler uygulanır. Bunlar arasında:

• Sağlıklı sınır koyma çalışmaları
• “Hayır” deme pratiği
• İlişkisel maruz bırakma
• Problem çözme ve iletişim becerileri geliştirme

Bu süreç, bireyin hem duygusal bağımsızlığını güçlendirmesine hem de sağlıklı bağlanma geliştirmesine yardımcı olur.

2. EMDR

EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme), özellikle travmatik yaşantıların etkisini azaltmada etkili bir psikoterapi yöntemidir. Çift yönlü uyarım (göz hareketleri, dokunsal ya da işitsel uyaranlar) sayesinde beyin, işlenmemiş anıları yeniden organize eder.

Bağlanma problemlerinin temelinde çoğu zaman erken dönem ilişki deneyimleri yer alır.

• Çocuklukta ihmal
• Duygusal reddedilme
• Terk edilme deneyimleri
• Güvensiz bağlanma örüntüleri

EMDR sürecinde ilk olarak detaylı bir değerlendirme yapılır ve bağlanma kaynaklı anılar belirlenir. Hazırlık aşamasında danışana güvenli alan ve duygusal regülasyon teknikleri öğretilir.

İşleme aşamasında, geçmişte yaşanan ve bugün sınır koymayı ya da sağlıklı ayrışmayı zorlaştıran anılar çift yönlü uyarım eşliğinde yeniden işlenir. Son aşamada ise kişi, “Yetersizim” ya da “Tek başıma kalamam” gibi inançlar yerine daha sağlıklı ve güçlendirici inançlar geliştirir. Böylece geçmişin duygusal yükü azalır ve ilişkiler daha dengeli hale gelir.

Şema Terapi

Şema Terapi, özellikle erken çocukluk döneminde gelişen ve yaşam boyu tekrar eden ilişki kalıplarını ele alan bütüncül bir terapi yöntemidir. Bağlanma, sınırlar ve ayrışma konularında oldukça etkilidir.

Bu yaklaşımda öncelikle kişinin temel şemaları belirlenir. Örneğin:

• Terk edilme şeması
• Duygusal yoksunluk şeması
• Bağımlılık/yetersizlik şeması
• Boyun eğicilik şeması

Bu şemalar, kişinin ilişkilerinde sınır koyamamasına ya da aşırı bağımlı bağlanmasına neden olabilir. Terapi sürecinde duygusal işleme çalışmaları ile geçmiş deneyimlerin etkisi ele alınır.

Yeniden ebeveynlik sürecinde terapist, kişinin karşılanmamış duygusal ihtiyaçlarını fark etmesine ve sağlıklı biçimde karşılamasına rehberlik eder. Ardından sağlıklı yetişkin modu güçlendirilerek yeni ve işlevsel davranış biçimleri geliştirilir. Böylece kişi hem bağ kurabilir hem de kendi sınırlarını koruyabilir.

Destek ve danışmanlık almak için sitede yer alan iletişim kanalları (telefon veya e-posta) üzerinden benimle iletişime geçebilirsiniz.

Yazar: Psikolog Sinem Buharalı