Dissosiyasyon Nedir? Belirtileri ve Tedavi Süreci

Dissosiyasyon, kişinin düşünceleri, duyguları, anıları, kimlik algısı veya çevresiyle kurduğu bağlantının geçici ya da uzun süreli olarak bozulması durumudur. Zaman zaman herkes kendini bulunduğu ortamdan kopmuş gibi hissedebilir. Yoğun stres, travmatik deneyimler veya duygusal yükler karşısında zihnin geliştirdiği bazı savunma mekanizmaları bulunmaktadır.

Dissosiyasyon Nedir?

Dissosiyasyon; bireyin bilinç, bellek, kimlik, duygu ve çevre algısında kopukluk yaşaması olarak tanımlanır. Beyin, yoğun stres veya travmatik yaşantılar karşısında kişiyi korumak amacıyla bazı anıları, duyguları veya deneyimleri bilinçten uzaklaştırabilir. Bu durum kısa süreli olduğunda koruyucu bir mekanizma olarak işlev görebilir. Ancak uzun süre devam ettiğinde kişinin yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir.

Dissosiyasyon her zaman psikiyatrik bir bozukluk anlamına gelmez. Özellikle yoğun yorgunluk, stres veya korku sırasında birçok kişi kısa süreli dissosiyatif deneyimler yaşayabilir. Sorun, bu belirtilerin sıklaşması ve günlük yaşamı olumsuz etkilemesiyle ortaya çıkar.

Dissosiyasyon Belirtileri Nelerdir?

Dissosiyasyonun belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Bazı bireylerde hafif düzeyde yaşanırken, bazılarında daha yoğun ve karmaşık belirtiler görülebilir.

En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Kendini bedeninin dışından izliyormuş gibi hissetmek
• Çevrenin gerçek dışı veya rüya gibi görünmesi
• Hafıza boşlukları yaşamak
• Önemli kişisel bilgileri hatırlamakta zorlanmak
• Zaman algısında bozulmalar yaşamak
• Duygusal uyuşukluk hissetmek
• Kimlik karmaşası yaşamak
• Konsantrasyon güçlüğü
• Günlük olayları hatırlayamamak
• Yoğun stres karşısında donup kalma hissi

Bu belirtiler zaman zaman ortaya çıkabileceği gibi uzun süre devam ederek kişinin işlevselliğini de azaltabilir.

Dissosiyasyon Nasıl Teşhis Edilir?

Dissosiyasyonun tanısı yalnızca ruh sağlığı alanında çalışan uzmanlar tarafından konulabilir.

Değerlendirme sürecinde;

• Belirtilerin ne kadar süredir devam ettiği,
• Hangi durumlarda ortaya çıktığı,
• Travma öyküsü,
• Günlük yaşam üzerindeki etkileri,
• Eşlik eden psikolojik belirtiler

ayrıntılı şekilde değerlendirilir.

Gerekli görüldüğünde psikolojik testlerden ve klinik görüşmelerden yararlanılabilir.

Dissosiyasyon Türleri

Dissosiyasyon farklı şekillerde görülebilir. Ruh sağlığı alanında en sık karşılaşılan dissosiyatif bozukluklar şunlardır:

Dissosiyatif Amnezi

Kişinin önemli kişisel bilgileri veya travmatik olayları hatırlayamamasıdır. Hafıza kaybı sıradan unutkanlıktan farklıdır ve genellikle psikolojik nedenlere bağlıdır.

Depersonalizasyon

Kişinin kendisini yabancı biri gibi hissetmesi, bedenini dışarıdan izliyormuş hissine kapılmasıdır.

Derealizasyon

Çevrenin gerçek dışı, bulanık, yapay veya rüya gibi algılanması durumudur.

Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu

Bir bireyde iki veya daha fazla farklı kimlik durumunun bulunmasıyla karakterizedir. Oldukça nadir görülür ve genellikle ağır çocukluk çağı travmalarıyla ilişkilidir.

Ne Zaman Psikolojik Destek Alınmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda bir psikolog veya psikiyatristten destek alınması önerilir:

• Sık sık gerçeklikten kopmuş hissetmek,
• Hafıza boşluklarının artması,
• Kimlik karmaşası yaşamak,
• Günlük yaşamın belirgin şekilde etkilenmesi,
• Travmatik yaşantılar sonrasında belirtilerin başlaması,
• Yoğun kaygı, panik veya depresyon belirtilerinin eşlik etmesi.

Erken dönemde başlanan terapi süreci belirtilerin kronikleşmesini önlemede önemli rol oynar.

Dissosiyasyon Tedavi Yöntemleri

Dissosiyasyon, kişinin yaşam kalitesini, ikili ilişkilerini ve iş hayatını ciddi derecede olumsuz etkileyen bir durumdur; ancak doğru bir psikoterapi süreciyle tedavi edilebilir. Tedavinin temel amacı, parçalanmış olan zihinsel süreçleri ve anıları yeniden bütünleştirmektir.

Psikoterapi

Dissosiyasyon tedavisinde en etkili yöntem psikoterapidir. Terapi sürecinde kişinin yaşadığı belirtiler anlaşılır, travmatik yaşantılar güvenli bir ortamda ele alınır ve sağlıklı baş etme becerileri geliştirilir.

Travma odaklı terapi yaklaşımları birçok danışanda olumlu sonuçlar sağlayabilmektedir.

• EMDR Terapisi(Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme):

Travmatik yaşantılarla ilişkili dissosiyatif belirtilerde EMDR terapisi uygun danışanlarda etkili yöntemlerden biri olarak kullanılabilmektedir. Terapi planı her bireyin ihtiyaçlarına göre belirlenir.  Özellikle travma sonrası stres ve dissosiyatif semptomlarda, beynin sağ ve sol yarım kürelerini uyararak kilitli kalmış travmatik anıların sağlıklı bir şekilde bütünleşmesini sağlar.

• Bilişsel Davranışçı Terapi

Kişinin işlevsel olmayan düşünce kalıplarını fark etmesine ve dissosiyatif ataklar anında kullanabileceği baş etme becerileri (topraklanma egzersizleri) geliştirmesine yardımcı olur.

• Gerekli Durumlarda Psikiyatrik Destek

Dissosiyasyona depresyon, yoğun kaygı veya travma sonrası stres bozukluğu eşlik ediyorsa psikiyatri değerlendirmesi gerekebilir. İlaç tedavisi doğrudan dissosiyasyonu ortadan kaldırmasa da eşlik eden belirtilerin kontrol altına alınmasına yardımcı olabilir.

Dissosiyasyon Yaşayan Kişilere Öneriler

Dissosiyatif belirtiler yaşıyorsanız bunu tek başınıza çözmeye çalışmak yerine profesyonel destek almanız önemlidir.

Ayrıca aşağıdaki öneriler de fayda sağlayabilir:

• Düzenli uyku alışkanlığı oluşturun.
• Günlük yaşam rutininizi korumaya çalışın.
• Stres yönetimi becerilerinizi geliştirin.
• Nefes egzersizleri ve farkındalık çalışmaları uygulayın.
• Alkol ve madde kullanımından kaçının.
• Güvendiğiniz kişilerle iletişim kurmaktan çekinmeyin.
• Belirtiler arttığında bir ruh sağlığı uzmanına başvurun.

Destek ve Danışmanlık için sitede bulunan iletişim kanalları(telefon veya mail) üzerinden bana ulaşabilirsiniz.

Yazar: Psikolog Sinem Buharalı