Antisosyal Kişilik Bozukluğu Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Süreci

Antisosyal kişilik bozukluğu; kişinin başkalarının haklarını, sınırlarını ve toplumsal kuralları sürekli olarak göz ardı ettiği, aldatma, dürtüsellik, sorumsuzluk ve saldırganlık gibi davranışların yaşamın farklı alanlarında kalıcı bir örüntü oluşturabildiği bir kişilik bozukluğudur.

Antisosyal kişilik bozukluğu yalnızca “kurallara uymamak” ya da “kötü davranmak” anlamına gelmez. Tanı, kişinin davranışlarının sürekliliği, yaşamının farklı alanlarına yansıması ve klinik değerlendirme sonucunda konur. DSM-5-TR’ye göre antisosyal kişilik bozukluğu, kişilik bozukluklarının B kümesi içerisinde yer alır. B kümesi; dramatik, duygusal veya değişken özelliklerle ilişkilendirilen kişilik bozukluklarını kapsar

Antisosyal Kişilik Bozukluğu Nedir?

Antisosyal Kişilik Bozukluğu (AKB), kişinin başkalarının haklarını ve toplumsal kuralları önemsememe eğiliminin uzun süreli ve yaygın bir davranış örüntüsüne dönüşmesiyle karakterizedir.

Bu kişilerde başkalarını aldatma veya manipüle etme, dürtüsel davranma, sorumluluklarını yerine getirmeme, saldırganlık ve güvenliği önemsememe gibi özellikler görülebilir. Bazı kişiler davranışlarının başkaları üzerindeki olumsuz etkilerini fark etmekte zorlanabilir veya yaşanan sonuçlar karşısında belirgin bir pişmanlık göstermeyebilir

Burada önemli bir ayrım yapmak gerekir: Her bencil, öfkeli, kurallara karşı çıkan veya zaman zaman yalan söyleyen kişi antisosyal kişilik bozukluğuna sahip değildir. Psikiyatrik tanılar tek tek davranışlara göre değil, davranışların sürekliliği, yaygınlığı ve kişinin işlevselliği üzerindeki etkileri değerlendirilerek konur.

Antisosyal Kişilik Bozukluğunun Belirtileri Nelerdir?

DSM-5-TR ölçütleri doğrultusunda antisosyal kişilik bozukluğunda temel özellik, başkalarının haklarını ihlal etmeye ve toplumsal normları göz ardı etmeye yönelik kalıcı bir örüntüdür.

1. Toplumsal kurallara ve yasalara uymama

Kişinin toplumsal kuralları sürekli olarak ihlal etmesi ve hukuki sonuçları olabilecek davranışlarda bulunması görülebilir.

2. Aldatma ve manipülasyon

Kişisel çıkar, maddi kazanç veya haz elde etmek amacıyla sık sık yalan söyleme, başkalarını kandırma ya da manipüle etme davranışları ortaya çıkabilir.

3. Dürtüsellik

Gelecekte ortaya çıkabilecek sonuçları yeterince düşünmeden hareket etme, plan yapmakta zorlanma ve anlık kararlarla davranma sık görülebilen özellikler arasındadır.

4. Saldırganlık ve öfke

Tekrarlayan fiziksel kavgalar, saldırgan davranışlar veya kolay öfkelenme görülebilir.

5. Güvenliği önemsememe

Kendisinin veya başkalarının güvenliğini ciddi biçimde riske atabilecek davranışlarda bulunma söz konusu olabilir.

6. Sorumluluklarını yerine getirmeme

İş yaşamında süreklilik sağlayamama, finansal yükümlülüklerini yerine getirmeme veya verilen sözleri tekrar tekrar ihlal etme gibi davranışlar görülebilir.

7. Pişmanlık veya vicdan azlığının sınırlı olması

Kişinin başkalarına verdiği zarar karşısında kayıtsız kalması, davranışlarını gerekçelendirmesi veya yaşananların sorumluluğunu başkalarına yüklemesi görülebilir.

Bu özelliklerin varlığı tek başına tanı anlamına gelmez. Tanı için DSM-5-TR’deki bütün ölçütlerin klinik açıdan değerlendirilmesi gerekir.

Antisosyal Kişilik Bozukluğu Nedenleri

Antisosyal kişilik bozukluğunun tek bir nedeni olduğu düşünülmemektedir. Günümüzde genetik yatkınlık ile kişinin gelişimsel ve çevresel deneyimlerinin birlikte rol oynayabileceği kabul edilmektedir.

Çocukluk döneminde davranım bozukluğu belirtilerinin bulunması, antisosyal kişilik bozukluğu açısından önemli bir gelişimsel faktördür. Antisosyal kişilik bozukluğu tanısı için kişinin 18 yaşında veya daha büyük olması ve 15 yaşından önce başlayan davranım bozukluğuna ilişkin kanıtların bulunması gerekir.

Bununla birlikte çocuklukta görülen her davranış problemi ileride antisosyal kişilik bozukluğu gelişeceği anlamına gelmez. Gelişimsel süreç; aile ilişkileri, çevresel koşullar, öğrenilmiş davranışlar ve bireysel özellikler gibi birçok faktörün etkileşimiyle şekillenir.

Antisosyal Kişilik Bozukluğu

Günümüzde sosyal ilişkilerin önemli bir bölümü dijital ortamlarda gerçekleşiyor. Sosyal medya, çevrim içi iletişim ve çalışma yaşamındaki hızlı değişimler, kişilerarası ilişkilerin biçimini dönüştürüyor.

Bu nedenle antisosyal kişilik bozukluğunu yalnızca “suç işleyen kişi” üzerinden değerlendirmek doğru değildir. Günlük yaşamda kişilerarası ilişkilerde güveni kötüye kullanma, sürekli manipülasyon, sorumluluklardan kaçma, başkalarının sınırlarını önemsememe veya davranışlarının sonuçlarını dikkate almama gibi örüntüler de ilişkisel sorunlara yol açabilir.

Özellikle romantik ilişkilerde, aile ilişkilerinde ve iş yaşamında tekrar eden çatışmalar, kişinin davranış örüntülerinin değerlendirilmesini gerektirebilir. Ancak internet üzerindeki içeriklerden hareketle kendisine veya bir yakınına “antisosyal kişilik bozukluğu” tanısı koymak doğru değildir.

Antisosyal Kişilik Bozukluğu ile Psikopati Aynı Şey midir?

Günlük konuşmalarda “antisosyal kişilik bozukluğu” ve “psikopat” ifadeleri zaman zaman birbirinin yerine kullanılmaktadır. Ancak bunlar aynı kavramlar değildir.

Antisosyal Kişilik Bozukluğu, DSM-5-TR’de tanımlanan klinik bir kişilik bozukluğudur. “Psikopati” ise DSM-5-TR’de bağımsız bir tanı olarak yer alan bir kategori değildir.

Bu nedenle bir kişinin soğuk, manipülatif veya empati kurmakta zorlanan davranışları olduğu düşünüldüğünde doğrudan “psikopat” ya da “antisosyal” şeklinde etiketlenmesi bilimsel açıdan uygun değildir. Klinik değerlendirme, kişinin bütün yaşam öyküsünün ve davranış örüntülerinin profesyonel bir çerçevede ele alınmasını gerektirir.

Antisosyal Kişilik Bozukluğu Tedavi Süreci

Antisosyal kişilik bozukluğunun tedavisi her zaman kolay olmayabilir. Özellikle kişinin davranışlarının kendisinden çok çevresindeki insanlar için problem oluşturması, terapiye başlama motivasyonunu etkileyebilir.

Bununla birlikte tedavi sürecinde kişinin davranışlarının sonuçlarını fark etmesi, dürtü kontrolünü geliştirmesi, kişilerarası ilişkilerde daha işlevsel davranış biçimleri oluşturması ve sorunlu davranışların azaltılması hedeflenebilir.

Psikoterapi, kişilik bozukluklarının tedavisinde temel yaklaşımlardan biridir. Antisosyal kişilik bozukluğunda bilişsel davranışçı terapi ve davranış odaklı bazı yaklaşımlardan yararlanılabilir. Eşlik eden depresyon, anksiyete veya başka psikiyatrik belirtiler varsa psikiyatri değerlendirmesi kapsamında ilaç tedavisi de gündeme gelebilir. İlaçlar ise kişilik bozukluğunu doğrudan ortadan kaldıran bir tedavi olarak değerlendirilmemelidir.

Tedavi süreci kişinin ihtiyaçlarına, eşlik eden sorunlara, terapiye katılımına ve değişim motivasyonuna göre farklılık gösterir.

Destek ve Danışmanlık almak için sitede bulunan iletişim kanalları(telefon veya mail) üzerinden bana ulaşabilirsiniz.

Yazar: Psikolog Sinem Buharalı