Tükenmişlik Sendromu Nedir? Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
Tükenmişlik sendromu nedir? Hangi belirtiler üzerine tükenmişlik sendromu olabilir diyebiliriz. Ya da her insanın yaşayabileceği üzere, hayatın koşuşturmacası içerisinde bazı anlarda, tükenmişlik hissi yaşamamız ne kadar sürede normal sayılabilir?
Tükenmişlik sendromu dsm-5 tanı kriterlerinde ayrıca bir başlık olarak geçmese de günümüzde çok sık kullanılan bir terim haline gelmiştir.
Özellikle iş hayatında çalışan kişilerin çoğalması, endüstri alanlarının artması ve hızlı gelişen teknoloji ve bilgi akışının da artması tükenmişlik hissine zemin hazırlayan bazı noktalar olabilir. Bu durumdan müzdarip olup; iş verimliliğinde düşüş, odaklanma sorunları, işe yönelik motivasyon kaybı ve işteki gelecek konumuna dair umutsuzluk vb. sorunlar çok sık karşılaşılmaktadır.
Tükenmişlik Sendromu Nedir?
Tükenmişlik sendromu nedir? dediğimizde şöyle kısa bir açıklama yapabiliriz; kişinin uzun süreli stres, aşırı iş yükü ve duygusal baskılar sonucunda fiziksel, duygusal ve davranışsal olarak tükenmiş hissetme durumudur.
Tükenmişlik terimi ilk çıktığı yıllarda en çok askerler, sağlık çalışanları ve öğretmenler gibi insanlarla, doğrudan temas halinde olan insanlarda sık görülmesiyle tanımlanmıştır.
Bu terim zamanla insan temasının çoğalması, endüstrileşme, iş verimliliği ve hatta sosyal medya gibi durumlarla ofis çalışanları, öğrenciler ve ev hanımlarında da sık rastlanılan bir durum haline gelmiştir.
Tükenmişlik, kişinin yaşam amacını kaybetmesi, işine ve özel yaşamındaki çevresine karşı duyarsızlaşması içe çekilmesi, motivasyonunun belki de tamamen kaybolmasıyla kendini gösterir. Bu durum, yalnızca iş hayatını değil, aynı zamanda kişisel ilişkileri ve sosyal yaşamı da olumsuz etkiler.
Tükenmişlik Sendromunun Belirtileri Nelerdir?
Tükenmişlik sendromu belirtileri var diyebilmemiz için, genellikle 2 haftadan uzun süre devam eden kişinin günlük yaşamında belirgin şekilde etkilenme var ise düşünülebilir. Bu belirtiler kısaca şu şekildedir;
- Sürekli yorgun hissetme hali
- Baş ağrısı
- Eklem ağrıları
- Uykusuzluk veya çok uyuma ihtiyacı
- Sosyal geri çekilme
- İştahsızlık
- Depresif(çaresizlik, özgüven düşmesi, kaygılı hissetme ve enerjisizlik) belirtiler
- Suçluluk ve umutsuzluk duygusu
- İş verimliliğinde düşüş ve işten kaçış
Tükenmişlik sendromu genel olarak bu ve benzeri belirtilerle ortaya çıkabilmektedir. Kişi yeni bir işe girdiğinde oluşan heyecanı ile birlikte iş yükünün artmasını veya sorumlulukları zamanla fark edebilir. Bu fark edişle sürekli olan stresin devam etmesi aslında ilk tükenmişliğin belirtileri sayılabilir.
Zamanla yukarda saydığımız tüm belirtilerin olması ve günlük işlevlerde de ciddi bozulma ile kişi tükenmişlik sendromu yaşanıyor denebilir.
Tükenmişlik Sendromunun Olası Nedenleri
Tükenmişlik sendromu ile ilgili yapılan bazı araştırmalar bazı meslek gruplarının daha fazla risk altında ve daha sık yakalandığını göstermiştir. Bunlar; sağlık çalışanları, öğretmenler, hukuk sektöründe çalışanlar, finans ve bankacılık sektörü gibi. Sadece meslek değil farklı nedenler de etkili olabiliyor;
- Mükemmelliyetçi kişilik yapısı
- İş güvensizliği
- Belirsiz iş ortamı ve iş tanımları
- Sınır koyamama ve aşırı sorumluluk alma
- Adaletsiz çalışma ortamı
- Aşırı iş yükü
- Zorlu çalışma saatleri
- Özel yaşama zaman ayıramama
Tükenmişlik Sendromuna Neler Yapılabilir?
- Öz bakımını karşılaması(yeterli uyku, sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve hobilerine yönelme vb.)
- Kurumla konuşularak çalışma koşullarının iyileştirilmesi
- Stres yönetimi(nefes egzersizleri ve kas gevşetme egzersizleri)
- İş-yaşam dengesinin kurulması(zorunlu tatil politikaları ve sınır koyma egzersizleri)
- Geçmeyen uzun süreli durumlarda mutlaka bir profesyonel DESTEK ten yardım alınmalı
Tükenmişlik sendromunda da erken farkındalık çok önemlidir. Eğer erken farkında olunursa kişi kendi durumunu kontrol eder veya sosyal destek alarak kendini koruyabilir. İşle birlikte kişisel gelişime de katkı sağlayarak anlam bulmak da işinizle birlikte hayatınızı kolaylaştırabilecek adımlardandır.
Tükenmişlik Sendromunda Ne Zaman Profesyonel Yardım Alınmalı?
Tükenmişlik günümüz yaşantısında zorluklar karşısında kişinin geliştirdiği doğal insani bir tepkidir. Ancak belirtiler;
- 2 haftadan uzun süredir devam ediyorsa
- Günlük işlevlerde ciddi bozulma varsa
- Aile ve iş ilişkileriniz bozulmaya başladıysa
- Bağımlılık yapan maddelere yönelme eğiliminiz varsa
- İntihar düşünceleriniz varsa,
Mutlaka bir psikolojik destek profesyonel bir kişiden yardım alınmalıdır.
Tükenmişlik Sendromunda Etkili Tedavi Yöntemleri
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)
Tükenmişlik yaşayan bireylerin zihni genellikle her şeyi mükemmel yapmalıyım veya asla hayır diyemem gibi katı otomatik düşüncelerle doludur. BDT, bu düşüncelerin duygularımızı nasıl felç ettiğini anlamamızı sağlar.
Farkındalık: İlk adımda, sizi tükenmişliğe sürükleyen o iç sesi (otomatik düşünceleri) yakalıyoruz.
Yeniden Yapılandırma: Gerçekçi olmayan beklentileri sorguluyor, yerine daha esnek ve öz-şefkat içeren düşünce kalıpları inşa ediyoruz.
Eylem: Gevşeme egzersizleri ve zaman yönetimi teknikleriyle, davranışsal düzeyde enerjinizi korumayı öğreniyoruz.
EMDR
Bazen tükenmişlik, sadece iş yüküyle ilgili değildir. Geçmişteki bir başarısızlık anısı veya değersizlik hissettiren bir travma, bugünkü enerjimizi sömürüyor olabilir. EMDR, bu noktada devreye girerek beynin bilgi işleme sistemini canlandırır.
Duyarsızlaştırma: Çift yönlü uyarım (göz hareketleri veya dokunsal uyaranlar) kullanarak, tükenmişlik hissini tetikleyen anıların üzerindeki yoğun duygusal baskıyı azaltıyoruz.
İşleme: Zihninizde kilitli kalmış olumsuz deneyimler yeniden organize edilir. Böylece geçmişin yükü bugünün yorgunluğuna eklenmez.
Şema Terapi
Eğer hayatınızın her döneminde kendinizi feda ediyor veya hep yüksek standartlar altında eziliyorsanız, sorun anlık stres değil, çocuklukta yerleşen şemalar olabilir.
Şema Keşfi: Kendini feda, yüksek standartlar veya onay arayıcılık gibi şemaların, sizi nasıl tükenmişliğe açık hale getirdiğini analiz ediyoruz.
Mod Çalışmaları: İçinizdeki yalnız çocuk veya cezalandırıcı ebeveyn seslerini tanıyarak, sağlıklı yetişkin modunuzu güçlendiriyoruz.
Yeniden Ebeveynlik: Terapi sürecinde karşılanmamış duygusal ihtiyaçlarınızı fark ediyor, kendinize karşı daha besleyici bir tutum geliştirmeyi hedefliyoruz.
Destek ve Danışmanlık almak için sitede bulunan iletişim kanalları(telefon veya mail) üzerinden bana ulaşabilirsiniz.
