PANİK ATAK NEDİR? PANİK BOZUKLUĞU MU, KAYGI KRİZİ Mİ?
PANİK ATAK NEDİR?
Panik atak panik bozukluğun bir yapısı olan hiçbir neden olmadan,beklenmedik, ani ve yoğun bir korku dalgasıdır. Ortada gerçek bir tehlike olmamasına karşın, vücudun “savaş-kaç“ tepkisi devreye girer ve bu kişi sanki gerçekten hayati bir tehlike altında hisseder. Panik atak ani sebepsiz bir fiziksel alarm sistemidir.
Dsm-5 tanı ölçütlerine göre;
- Çarpıntı(kalbin küt küt atması)
- Terleme
- Titreme
- Boğuluyormuş hissi
- Göğüs ağrısı,göğüste sıkışma
- Bulantı ya da karın ağrısı
- Baş dönmesi ayakta duramayacak hissetme, sersemlik
- Uyuşma
- Üşüme sıcak-soğuk basmaları
- Aklını yitirme ‘delirme’ korkusu
- Gerçekdışılaşma (derealizasyon), özeyabancılaşma (depersonalizasyon)
- Ölüm korkusu
Bu belirtilerden dördünün veya daha fazlasının ortaya çıktığı bir durumdur. Bu belirtiler o kadar gerçektir ki, kişi hastaneye başvurabilir. Kalp hastalıkları astım ve diğer fiziksel hastalıklar olmadığı yapılan tetkikler sonucu ortaya çıkar.
AYIRICI TANIDA aşırı kafein alımı, yoğun stres, steroid tedavisi ve yorgunluk gibi tetikleyicilerle kişi panik atak geçirebilir. Önemli nokta tek bir atak panik bozukluğu anlamına gelmez.
PANİK BOZUKLUĞU NEDİR?
Panik bozukluğu herhangi bir dış etkiye bağlı olmadan aniden yoğun korku duygusu ve huzursuzluk hissi ile tekrarlayan ataklar şeklinde ortaya çıkan bir kaygı bozuğudur. Panik ataklar genellikle fizyolojik çeşitli rahatsızlıklarla(kalp krizi ve astım atakları vb.) karıştırılabilir. Buna sebep olan panik atak sırasında kişinin yaşadığı yoğun kalp çarpıntısı, göğüste sıkışma hissi, nefes almada güçlük hissi, terleme, titreme, baş dönmesi, karın ağrısı ve bunlarla bağlantılı olarak ölüm korkusu belirtileridir.
Panik ataklar genellikle birkaç dakika içinde fiziksel semptomlarla başlayan ve birkaç dakika ile birkaç saat arasında sürebilir. Panik ataklar sırasında kişi kontrolünü kaybedeceğine, delirdiğine ve bedeninden uzaklaşarak gerçek dışı olarak öleceğine inanır.
Panik bozukluk dediğimiz durum bu atakların tekrarlanması ve acaba bir daha yaşanacak mı hissiyle mücalede olarak ek bir belirti daha meydana gelir. Bu ya yeniden yaşanırsa tekrar ederse korkusu da yeni atakları tetikleyici etken olur. Ve bu ya yeniden yaşanırsa, ya başkalarını yanında da olursa insanlar ne der tetikleyicileriyle bitmeyen bir döngü haline gelir. Kişi atak geçirmemek için kalabalık yerlerden uzaklaşma, önemli günlerde belirli aktivitelerden uzaklaşma yani agarofobi belirtileri benzeri durumları da beraberinde getirir.
Belirtileri;
- Sık tekrarlayan panik atak belirtileri
- Tekrar yaşanacak mı korkusu(beklenti kaygısı)
- Sürekli tetikte olma hali(beraberinde fiziksel yorgunluk, ağrılar ve hastaymış gibi hissetme)
- Kapalı alan, kalabalık ve araç kullanımı gibi durumlardan kaçınma
- Kendini kısıtlama
Ataklar ayda 2 den fazlaysa ani ve sürekli bir beklenti kaygısı varsa bu bir panik bozukluktur, diyebiliriz.
KAYGI KRİZİ NEDİR?
Kaygı krizi, yoğun stres, korku veya zihinsel yüklenme sonrası ani şekilde yükselen bir kaygı dalgasıdır. Kaygı korkuya benzeyen bir duygudur. Kişi sanki kötü bir şey olacakmış hissi yaşar. Ortaya çıkmasına sebep bir stres kaynağı vardır. ve bu stresi yönetemediği ya da alıştığı yüklerden fazla bir yük karşısında bir kriz anı yaşar.
Belirtileri;
- Genellikle günlük stresle ilişkili
- Tetikleyici vardır( iş stresi, sınav, ayrılık vb. durumlar)
- Kişi tetikleyiciler karşısında kontrolümü kaybediyorum hissi yaşar
- Kaygı giderek yükselir en uç zirveye ulaşır yavaş yavaş azalır.
Panik atak gibi ani çıkmaz yavaş yavaş bir strese karşı yükselir ve en fazla yaklaşık birkaç saat içerisinde söner.
PANİK BOZUKLUĞU VE KAYGI KRİZİ ARASINDAKİ FARKLAR
|
PANİK BOZUKLUK
|
KAYGI KRİZİ |
| Bir anda sebepsiz başlar | Bir strese karşı yavaş yavaş yükselir |
| Ölüm kalp krizi korkusu vardır | Kontrolünü kaybetme korkusu vardır |
| Tetikleyici yoktur | Tetikleyici vardır |
| Kısa süreli ama şiddetli | Daha uzun süreli |
| Tekrarlayan ataklar şeklinde | Tek strese karşı |
NE ZAMAN YARDIM ALMALIYIZ?
- Panik ataklar günlük hayatımızı (iş, okul ve sosyal yaşantı) olumsuz etkiliyorsa
- Kalp krizi geçiriyorum hissi çok sık oluyorsa
- Sağlık kuruluşlarında yapılan tetkikler sağlıklı çıksa da sık hastaneye gitme davranışı
- Kaçınma davranışı(özellikle sosyal ortamlardan)
- Ataklar tekrar ediyorsa
NELER YAPILABİLİR?
- Nefes egzersizleri
- Beslenme ve uyku düzeni
- Sosyal destek ve iletişim
- Fiziksel aktivite ve egzersizler
- Yaratıcı aktiviteler ve hobi edinme
Gibi yöntemlerle baş edilebilir. Ancak bunu alanında uzman bir psikolog desteği size uygun müdahale teknikleri ile çoğu zaman etkili sonuç verir. Her bir birey için tek ve doğru bir müdahale tekniği yoktur. Bunu görüşmeler sonunda karar verilir. Psikolog ile birlikte uygulanabilir ve geçerli tekniklerle etkili sonuç alınabilir.
Kaygı bozuklukları, panik bozukluk ve ataklar yaşam kalitesini düşürebilir, ancak etkili terapi yöntemleriyle kontrol altına alınabilir. EMDR, BDT ve Şema Terapi; farklı yaklaşımlar sunarak bireysel ihtiyaçlara göre özelleştirilebilen güçlü araçlardır.
-
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)
BDT, düşünceler, duygular ve davranışlar arasındaki ilişkileri temel alan ve bu ilişkileri değiştirmeye yönelik teknikler sunan, bilimsel olarak en çok araştırılan terapilerden biridir. Bu yaklaşım, bireyin düşünce kalıplarını tanıyarak onları daha işlevsel hale getirmeyi hedefler.
Otomatik düşüncelerin fark edilmesi ile birey, kaygıya neden olan düşünceleri fark etmeyi öğrenir. Bu farkındalıkla hayatında aynı döngüleri atakları sebep olan durumlar belirlenir. Bilişsel Yeniden Yapılandırma sayesinde bu düşünceler sorgulanarak daha gerçekçi düşüncelerle değiştirilir. Kişiye uygun hazır bulunuşluğuna göre davranışsal teknikler; Maruz bırakma, gevşeme ve problem çözme becerileri kazandırılır.
-
EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme)
EMDR, çift yönlü uyarım (göz hareketleri, dokunsal uyarılar veya ses) yoluyla beyin işleyişini yeniden organize etmeye yardımcı olur. Özellikle travma sonrası stres bozukluğu tedavisinde etkili olduğu kanıtlanan bir psikoterapi yöntemidir. Kişinin yaşadığı olumsuz anıların ve travmaların duygusal yükünü azaltmayı amaçlar.
İlk başta Değerlendirme süreci ile Danışanın geçmiş yaşantıları ve kaygı kaynakları analiz edilir. Hazırlık aşamasında kişiye terapi süreci tanıtılır ve uygun görüldüğü takdirde rahatlama teknikleri öğretilir. İşleme yoluyla travmatik anılar, çift yönlü uyarım eşliğinde yeniden işlenir. En son aşamada Yeniden Yapılandırma sağlanarak anıya karşı geliştirilen olumlu inançlar yerleştirilir.
-
Şema Terapi
Şema Terapi, duygusal, bilişsel ve davranışsal unsurlar bir arada ele alınır. Özellikle erken çocuklukta gelişen ve bireyin hayatını olumsuz etkileyen kalıcı inançları (şemalar) ele alan bütüncül bir terapi yöntemidir.
İlk başta kişinin şemaları tanımlanır. yani kaygıya yol açan temel inançlar belirlenir. Daha sonra duygusal İşleme ile geçmiş deneyimlerle yüzleşilir ve duygular işlenir. Yeniden Ebeveynlikte terapist, eksik kalan duygusal ihtiyaçları giderme sürecine rehberlik eder. Son olarak sağlıklı Davranış Geliştirme: Yeni davranış biçimleri kazandırılır.
Size uygun terapi seçeneğini belirlemek için bir uzmandan destek almanız en sağlıklı adım olacaktır.
Unutmayın, kaygı ve panik bozukluk ile baş etmek mümkündür. Bir adım atın ve ruhsal iyileşme sürecine bugün başlayın.
